Henry Teller

ამი ფილიპსი: ამერიკული ხალხური ხელოვნების მშვიდი გენიუსი

ამი ფილიპსი (24 აპრილი, 1788 – 11 ივლისი, 1865) იყო გამოჩენილი ამერიკელი მხატვარი, რომელიც კონექტიკუტში, მასაჩუსეტსსა და ნიუ-იორკში მოღვაწეობდა 1810-იან წლებში. მისი შემოქმედება სხვადასხვაგვარად ითვლება – ხალხური ხელოვნებად, პრიმიტიული ხელოვნებად, პროვინციულ ხელოვნებად და მომხეტიალე მხატვრის ხელოვნებად, რაც მის ნამუშევრებსა და ცხოვრებაში არსებულ ამოუცნობობას ასახავს. მასზე მიწერენ 800-ზე მეტ ნახატს, თუმცა მხოლოდ 11 არის ხელმოწერილი. ფილიპსის ტილოები ფორმალურია, მაგრამ მუდმივად იცვლებოდა, ის ამატებდა ან უარყოფდა იმას, რასაც წარმატებულად მიიჩნევდა, განსაკუთრებული ყურადღებით ავლენდა მათთვის დამახასიათებელი დეტალებისკენ, რომლებიც მათი პიროვნულობის გამოხატვაზე მიანიშნებდნენ. ის ყველაზე მეტად ცნობილია წითელ კაბაში გამოსახული ბავშვების პორტრეტებით, თუმცა ბავშვები მის მთელ შემოქმედებაში მხოლოდ 10%-ს შეადგენენ. ამ სერიის ყველაზე სახელგანთქმული ნამუშევარი – „წითელ კაბაში გოგონა კატასა და ძაღლთან ერთად“ 1985 წელს მილიონი დოლარად გაიყიდა, რაც ხალხური ხელოვნებისთვის უპრეცედენტო შემთხვევა იყო. მისი ტილოები ათწლეულების განმავლობაში უმეტესად იდენტიფიცირებული არ იყო, გარდა ედუარდ დაფ ბალკენის კოლექციებისა, სანამ ბარბარა ჰოლდრიჯმა და ლარი ჰოლდრიჯმა, ამერიკული ხალხური ხელოვნების მკვლევრებმა, ისტორიკოს მერი ბლ্যাকის მხარდაჭერით, მისი შემოქმედება აღადგინეს. ფილიპსის ნამუშევრების კრებული გაიზარდა მას შემდეგ, რაც მათ აღმოაჩინეს, რომ „კენტის მხატვრის“ და „საზღვრის მხატვრის“ მიერ შესრულებული მისტიკური ნახატები სულ რეალურად მისივე ხელწერა იყო.

ადრეული ცხოვრება და განათლება

ფილიპსის ადრეული განათლება ისტორიისთვის გაურკვეველია, თუმცა მას ხშირად თვითნასწავლი მხატვრად მიიჩნევენ. შესაძლოა, მან სხვა მხატვართან გაიარა სტაჟირება, მაგრამ ცხადია, რომ ფილიპსმა ახალგაზრობის ასაკშივე გადაწყვიტა მხატვრის კარიერა აეწყო. ის 1809 წელს ჩნდება დოკუმენტურ რეკორდებში, 21 წლის ასაკში, განცხადებებით „ბერკშირ რეპორტერში“ და პიტსფილდის მასაჩუსეტსის ტავერნაში, რომელიც მისი ნიჭის შესახებ აცხადებს „ზუსტი მსგავსების“ შესრულებას, რომლებიც „ხმოვანი ჩრდილებითა“ და „დღევანდელი მოდური ტანსაცმლით“ გამოირჩეოდა. ეს ადრეული სარეკლამო ძალისხმება აშკარად გვიჩვენებს ადამიანს, რომელიც თავისი დამკვიდრებისთვის იყო განწყობილი – დამახასიათებელი მახასიათებელი, რომელმაც მთელი მისი ცხოვრების ნამუშევრები განსაზღვრა.

მხატვრული კარიერა

ფილიპსიმ მალევე დაიწყო პორტრეტების შესრულება და მისმა ნამუშევრებმა ადგილობრივი სტანდარტები დააკმაყოფილა. ორ წელიწადში ფილიპსი რეგულარულად იღებდა პორტრეტის შეკვეთებს ამ დასავლეთ მასაჩუსეტსის საზოგადოების ლიდერებისგან. მისმა წინამძღვრებმა ამერიკულ ხელოვნებაში, როგორიცაა ბენჯამინ ვესტი ფილადელფიიდან და ჯონ სინგლტონ კოპლი ბოსტონიდან, განსხვავებული ცხოვრების წესი აწარმოეს. ფილიპსიმ თავისი მოღვაწეობა სოფლის ფრონტიერზე განაგრძო – ეს არის მნიშვნელოვანი განსხვავება მისი კარიერის გასაგებად. ფილიპსის მომხეტიალე ცხოვრებისმა რეგულარულად მიიყვანა მას დასავლეთ მასაჩუსეტსიდან, კონექტიკუტამდე და ჰუდზონის ხეობაში. მხატვარი გადადიოდა, როგორც კი ადგილობრივ საზოგადოებას „მსგავსების“ მოთხოვნა ამოწურული ჰქონდა. ეს თავისუფალი ცხოვრების სტილი გარკვეულწილად რომანტიკულია, განსაკუთრებით თუ გავითვალისწინებთ მის ბურჟუაზიულ პორტრეტებს, რომლებიც თითქმის ყოველთვის ინტერიერშია განთავსებული. ფილიპსის ტილოები მუდმივად იცვლებოდა, ის ამატებდა ან უარყოფდა იმას, რასაც წარმატებულად მიიჩნევდა, განსაკუთრებული ყურადღებით ავლენდა მათთვის დამახასიათებელი დეტალებისკენ, რომლებიც მათი პიროვნულობის გამოხატვაზე მიანიშნებდნენ. ის იყო ჩანაწერილნი დოქტორ სამუელ ბარსტოუს დღიარში გრეიტ ბერინგტონიდან, მასაჩუსეტსი, 6 ოქტომბერს, 1811 წელს, სადაც მან პატარა პორტრეტები შეუკვეთა საკუთარი თავისა და მისი მეუღლის. ფილიპსის ნამუშევრებმა ადგილობრივი სტანდარტები დააკმაყოფილა, ორ წელიწადში კი რეგულარულად იღებდა პორტრეტის შეკვეთებს ამ დასავლეთ მასაჩუსეტსის საზოგადოების ლიდერებისგან.

მნიშვნელოვანი ნამუშევრები

ფილიპსის მნიშვნელოვან ნამუშევრებში შედის ჯორჯ კ. სანდერლენდი, რომელიც 21 წლის ასაკში შესრულდა ამი ფილიპსის მიერ, 1840 წლის შემოდგომაზე, ასევე მისის ისააკ კოქსი და დიკონი ბენჯამინ ბენედიქტი, რომლებიც დაახლოებით 1836 წელს შეიქმნა. ეს პორტრეტები წარმოადგენს ფილიპსის მაღალ ხარისხს და აჩვენებს მის უნარს ასახოს მისი სუბიექტების არსი. შესაძლოა, მან თავისი უნარები ჯონ ვანდერლინის ნახატებიდან მიიღო, რომლებიც მდიდარი პატრონების სახლებში ჰქონდათ გამოფენილი. ფილიპსის ნამუშევრების ზოგიერთი ასპექტი ჰგავს ვანდერლინის ნამუშევრებს, როგორიცაა „იმპერიის კურსი: სასტიკი სახელმწიფო“, რომელიც თომას კოლმა 1836 წელს შესრულა. „წითელ კაბაში გოგონა კატასა და ძაღლთან ერთად“ 1985 წელს მილიონი დოლარად გაიყიდა, რაც ხალხური ხელოვნებისთვის უპრეცედენტო შემთხვევა იყო. მისი ტილოები ათწლეულების განმავლობაში უმეტესად იდენტიფიცირებული არ იყო, გარდა ედუარდ დაფ ბალკენის კოლექციებისა, სანამ ბარბარა