პრიზმატული ფერებით შეღებილი ცხოვრება: როჟ დე ლა ფრესნეს სამყარო

როჟ დე ლა ფრესნე, რომელიც 1885 წელს ლა ფრესნეს აρισტოკრატიულ გვარში დაიბადა, იყო მხატვარი, რომლის მოკლე, მაგრამ ელვარე კარიერამ განათა მე-20 საუკუნის დასაწყისის მზარდი ხელოვნების ლანდშაფტი გაანათა. მისი ისტორია არის მემკვიდრეობით მიღებული პრივილეგიების, მხატვრული ამბიციით შეზღუდული, კლასიკური სწავლებით, რომელიც ავანგარდის ჟნრით შეცლილი და, საბოლოოდ, ავადმყოფობისგან ტრაგიკულად შეწყვეტილი ცხოვრება. ფალესში მდებარე შატო დე ლა ფრესნე, მისი ოჯახის წინაპართა სამშობლო თავისი სამხედრო მსახურების გრძელი ისტორიით, ქმნიდა ადრეულ ფონს იმ ცხოვრებისთვის, რომელმაც მოგვიანებით ტრადიცია რადიკალურ ინოვაციას შეუერთა. მიუხედავად იმისა, რომ ახალგაზრდა როჟი თავისი აღზრდის ღირსეულ ფასეებში იყო ჩაფლული, იგი არა ბრძოლის ველი, არამედ ტილო მიიზიდა, ეკლავდა მოგზაურობაში, რომელიც მას სიმბოლიზმის, კუბიზმისა და სხვა მცურავი ტალღების რთულ ნაკადებში გადაჰკვეთდა. მისი საწყისი განათლება კლასიკურ საფუძველზე იყო აგებული, თუმცა იგი სწრაფად განვითარდა, როდესაც მან მხატვრული ინსტრუქციები პარიზის Académie Julian-სა და მოგვიანებით École des Beaux-ს-ში ეძებდა – ინსტიტუტებში, სადაც მისი მომავალი სტილისტური ძიებების თესლი დათესა.

ნაბისების სიზმრებიდან კუბისტურ გეომეტრიამდე

დე ლა ფრესნეს მხატვრული განვითარების ადრეული წლები ღრმად იყო ფორმირებული ნაბისების (Nabis) გავლენით – პოსტიმპრესიონისტთა ჯგუფისა, რომელიც სუბიექტურ გამოცდილებასა და სიმბოლურ მნიშვნელობას უპირატესობას ანიჭებდა მკაცრ რეპრეზენტაციასთან შეფარდებით. Académie Ranson-ში მორის დენისა და პოლ სერუზიეს მეთვალდუნებით, მან შეითვისა მათი აქცენტი ბრტყელ ფორმებზე, დეკორატიულ ორნამენტებზე და ემოციურ ფერთა პალიტრაზე – თვისებებზე, რომლებიც აშკარაა ისეთ ნამუშევრებში, როგორიცაა ქალი ქრესანთემებით. ეს პერიოდი ვლინდება სიზმრისეული ხასიათით, რაც ნაბისების სულიერი რეზონანსის ძიების სტილისტური ექოა. თუმცა, ეს საწყისი გზა მისი საბოლოო დანიშნულება არ ყოფილა. მალე უფრო რადიკალური ექსპერიმენტების მოთხოვნილებამ მოითხოვა მისი ყურადღება. დაახლოებით 1912 წელს, დე ლა ფრესნე გახდა Section d'Or-ის განუყოფელი წევრი – ხელოვანთა კოლექტივის, რომელიც ღრმად იყო ჩართული კუბიზმის რევოლუციურ იდეებში, რომლებიც პაბლო პიკასსომ და ჟორჟ ბრაკმა დანერგეს. ეს აღნიშნავდა გადამწყვეტ შემობრუნებას მის მხატვრულ ტრაექტორიაში. იგი არ ახდენდა მხოლოდ იმიტაციას; იგი რეაგირებდა, ინტერპრეტაციას ახდენდა და საბოლოოდ ქმნიდა საკუთარ უნიკალურ ხმას ამ მოძრაობაში. მისი პასუხი კუბიზმზე არ იყო მკაცრი მორჩილება, არამედ ინდივიდუალური სინთეზი, რომელიც გეომეტრიულ აბსტრაქციას აჯერებდა ცოცხალი ქრომატული სენსიტივობით, რაც მას თანატოლებისგან გამოარჩენდა. ჰაერის დაპყრობა, შესაძლოა მისი ყველაზე აღიარებული ნამუშევარი, სწორედ ამ პერიოდს წარმოადგენს – დინამიკური კომპოზიცია, რომელიც სავსეა პრიზმატული ფერებითა და ფრაგმენტირებული ფორმებით, რაც ასახავს როგორც რობერ დელანეს ორფიზმის გავლენას, ისე დე ლა ფრესნეს საკუთარ გამორჩეულ ხედვას. ეს მისი უნარის დასტურია, შეკრიბოს მრავალფეროვანი გავლენები რაღაც სრულიად ახალის შესაქმნელად.

ომი, ავადმყოფობა და შეცვლილი ესთეტიკა

პირველმა მსოფლიოNeომმა გრძელი ჩრდილი დაჰკრა დე ლეს ფრესნეს ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე. იგი ფრანგულ არმიაში ჩაირიცხა, მაგრამ მისი სამსახური ტრაგიკულად შეწყდა ტუბერკულოზის გამო, რამაც 1918 წელს მისი გათავისუფლება გამოიწვია. ავადმყოფობის ფიზიკურმა დარტყმამ დამღლელი აღმოჩნდა, რამაც მას ენერგიის შემცირება და მისი მხატვრული პროდუქციის მიმართულების შეცვლა მოჰყვა. მისი კუბისტური პერიოდის მძლავრი, გეომეტრიულად დატვირთული ტილოები დაступиნდნენ უფრო ლინეარულ სტილს, რომელიც ხასიათდებოდა ნატიფი სიზუსტითა და ინტროსპექციული თვისებით. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგი მას შეიძლება ინოვაციისგან უკანდახევად მიიჩნიოს, ეს ასევე შეიძლება განხილულ იქნას, როგორც ბუნებრივი ევოლუცია – პერსონალური გარემოებების საპასუხო რეაქცია, რომლებმაც გამოთქმის განსხვავებული ფორმა მოითხოვეს. მისი გვიანდელი ნახატები ასახავს მშვიდ ფიქრს, სიმტკიცის შეგრძნებას, რომელიც ხელოვანის დაქვეითებულ ჯანმრთელობას ეხმიანება. მან უარი თქვა თავისი კუბისტური ნამუშევრების სივრცითე ანალიზზე უფრო ლინეარული სტილის სასარგებლოდ, ახლებურად ფოკუსირდა ფორმასა და ფერზე. ეს ცვლილება არ იყო დანებება, არამედ გადაფასება, სილამაზის ძიება შეზღუდულობის ფარგლებში.

მემკადგევობა და მარადიული გავლენა

როჟ დე ლა ფრესნე 1925 წელს, ორმოცი წლის ასაკში გარდაიცვალა, დატოვა შედარებით მცირე, მაგრამ საოცრად მნიშვნელოვანი შემოქმედება. მიუხედავად იმისა, რომ მისი კარიერა ტრაგიკულად შემოკლდა, მისი წვლილი თანამედროვე ხელოვნების განვითარებაში უდავოა. მან წარმატებით დააბრიავა ნაბისების დეკორატიულ სენსიტივობასა და კუბიზმის რადიკალურ ექსპერიმენტებს შორის, შექმნა უნიკალური ვიზუალური ენა, რომელიც დღესაც აღფრთოვანებას იწვევს მაყურებელს. მისი ნახატები შეიძლება მოიძებნოს ისეთ პრესტიჟულ მუზეუმებში, როგორიცაა Musée d'Art Moderne de Troyes და Centre Pompidou პარიზში, რაც მისი მარადიული მხატვრული ღირსების დასტურია. La Conquête de l’Air-ის რეკორდული გაყიდვა Christie’s-ში 2017 წელს – 2.3 მილიონ ევროზე მეტით – არის მისი ადგილის მძლავრი დადასტურება თანამედროვე ოსტატთა კანონში. დე ლა ფრესნეს მემკვიდგეობა მდგომარეობს არა მხოლოდ მის ინდივიდუალურ მიღწევებში, არამედ მრავალფეროვანი გავლენების ერთიან, შეკრებულ და დამაბეჭდავ ხედვად გარდაქმნაში, რამაც წარუვალე კვალი დატოვა მე-20 საუკუნის ფერწერის ისტორიაში. იგი რჩება მომხიბვლელ ფიგურად — არისტოკრატი, რომელიც მოდარნისტად იქცა, ჯარისკაცი, რომელსაც ავადმყოფობამ შეეხო და, უპირველეს ყოვლისსავე, მხატვარი, რომელსაც გაბედა ფორმისა და ფერის საზღვრების გამოცდა ინტელექტითა და ვნებით.

დე ლა ფუნესის სამყაროს অনცნობა

ძირითადი გავლენები:

• მორის დენი
• პოლ სერუზიე
• ჟორჟ ბრაკი
• პაბლო პიკასო
• რობერ დელანე

აღსანიშნავი ნამუშევრები: მელანი, Still Life with Lemons, Undergrowth, La Madelon, Le Cuirassier და ჰაერის დაპყრობა. მხატვრული მიმდევრობები: სიმბოლიზმი, კუბიზმი, Section d'Or, ორფიზმი. მუზეუმის კოლექციები: Musée d'Art Moderne de Troyes, Centre Pompidou (პარიზი), Musée des Beaux-Arts Nancy.